Array CGH-کاریوتایپ مولکولی

نام آزمایش

Array CGH (60K)

Microarray Comparative Genomic Hybridization

کاریوتیپ مولکولی

ناحیه مورد بررسی

غربالگری کل ژنوم – در فاصله هر 60 کیلو باز ژنوم یک پروپ وجود دارد .



نوع نمونه درخواستی

مرحله اول: 6 میلی لیتر خون محیطی از کودکان و بزرگسالان در دو شیشه مجزا هر کدام 3 میلی لیتر.

مرحله دوم: 20 میلی گرم نمونه از پرزهای جنینی یا 20 میلی لیتر از مایع آمینیوتیک جنینی در دو لوله مجزا.

شرایط نگهداری

نمونه‌های خون همراه با EDTA در لوله‌های مخصوص آزمایشگاه گرفته می‌شوند و باید در جای خنک نگهداری شده و از یخ زدگی ‌آنها جلوگیری شود.

نمونه های جنینی باید در اسرع وقت به آزمایشگاه ارسال شوند.

یادآوری: نمونه‌گیری از جنین باید توسط پزشک متخصص و با هماهنگی آزمایشگاه انجام گیرد.

دلیل انجام آزمایش

افرادی با مشکلات تکوینی و عقب ماندگی‌های ذهنی و همچنین ناهنجاری‌های متعدد مادرزادی که علت آنها ناشناخته است.

تشخیص پیش از تولد و بررسی جنینی در صورتی که حذف یا مضاعف شدگی کروموزومی در والدین شناسایی شده باشد.

از دیگر اندیکاسیون‌های این آزمایش برای تشخیص پیش از تولد سن بالای مادر، نتایج مثبت در آزمایش غربالگری سرم خون مادر، سونوگرافی غیرطبیعی، داشتن سابقه خانوادگی از اختلال ژنتیکی و یا نگرانی والدین است.

اندیکاسیون اختصاصی: آزمایش Array CGH به عنوان آزمایش تکمیلی روی نمونه‌های جنینی و یا افرادی که قبلا آزمایش کاریوتیپ به روش معمول انجام داده‌اند اما نیاز به آزمایش دقیق‌تر دارند انجام می‌گیرند. نتایج آزمایش کاریوتیپ معمولی این افراد ممکن است طبیعی و یا غیر طبیعی باشد.

- در افرادی که نتایج کاریوتیپ معمولی طبیعی گزارش شده آزمایش میکرواری می‌تواند عدم تعادل کروموزمی و یا ریز حذف‌ها و مضاعف شدگی‌ها را شناسایی کند.

- در مواردی که کاریوتیپ معمول غیر طبیعی با تغییرات نامتعادل گزارش شده باشد، بررسی میکرو اری امکان شناسایی دقیق ژن‌های دخیل را فراهم می‌کند.

- تغییرات به ظاهر متعادل در بررسی کاریوتیپ به روش معمول نیز در بررسی میکرو اری به شناسایی حذف‌ها و یا مضاعف شدگی‌های بسیار ریز در نقاط شکست کمک می‌کند

زمان مراجعه

مرحله اول: قبل از ازدواج یا قبل از بارداری

مرحله دوم: هفته 10 تا 12 بارداری

روش آزمایشگاهی

استخراج DNA، نشان دار کردن نمونه ‌مورد آزمایش و نمونه کنترل با رنگ فلورسانس. مخلوط کردن نمونه‌ها و ریختن آنها روی اسلاید‌ یا آرایه‌های DNA، اسکن ریز آرایه ، بررسی نسبت رنگ‌های فلورسانس توسط کامپیوتر، تفسیر نتایج



کاريوتيپ نمونه‌هاى خونى(بررسی کروموزومی روی نمونه‌های خونی)

وضعیت کروموزوم‌های یک فرد و تغییرات احتمالی عددی و یا ساختاری در آن با انجام آزمایش کاریوتیپ مشخص می‌شود.

کاریوتیپ به زبان ساده تصویری است که از کروموزم‌های یک فرد گرفته می‌شود.

آزمایش کاریوتیپ روی نمونه‌های خون به صورت معمولی (نواری) و با تفکیک پذیری بالا انجام می‌گیرد.

برای انجام آزمایش کاریوتیپ ابتدا سلول‌های خون در محیطی سرشار از مواد غذایی و ویتامین های لازم و در حضور مواد تحریک کننده رشد سلولی تکثیر می‌شوند. سپس سلول‌ها در مرحله‌‌ ی متافاز از چرخه سلولی که در آن کروموزوم‌ها قابل تشخیص باشند متوقف ‌می‌شوند.

در مرحله بعدی کروموزوم‌ها رنگ آمیزی و به دقت زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار می‌گیرند. در انجام این آزمایش از نرم‌افزار کاریوتیپ هوشمند بهره گرفته می‌شود.



قدرت تفکیک آزمایش کاریوتیپ به قدرت تفکیک میکروسکپ نوری محدود است. با این قدرت تفکیک بسیاری از اختلالات عددی و ساختاری کروموزومی شناسایی می‌شوند.



چه کسانی کاندید انجام آزمایش کاریوتیپ هستند؟



زمانیکه در خانواده و نزدیکان افرادی با کم توانی ذهنی وجود دارند.


سابقه نازایی، مرده زایی و یا سقط‌های مکرر در خانواده وجود داشته باشد.


در مواردی هنگامیکه فردی با مشکلاتی چون کوتاهی یا بلندی قد ، دست و پاهای بزرگتر و یا کوتاه‌تر از حد طبیعی ، صورت غیر معمول و گوش های بزرگ مواجه شده باشد.


اگر دوره قاعدگی نامنظم باشد یا فرد قاعده نشده باشد.


در صورت ابهام جنسی و یا وجود اندام‌های تناسلی غیر طبیعی.


وجود فرزندان بیش فعال در خانواده.


کاريوتيپ نمونه‌هاى جنينى

(تشخص پیش از تولد)

اکثر بیماری‌های ژنتیکی درمان قطعی ندارند و یا صعب العلاج هستند در نتیجه بهترین راه مبارزه با این گونه بیماری‌ها پیشگیری است. آزمایشات تشخیص پیش از تولد نیز به همین منظور انجام می‌گیرد. در صورتیکه بیماری جنین از طریق آزمایش ژنتیک محرز شود در مواردی طبق دستورالعمل سازمان پزشک قانونی اجازه سقط جنین داده می‌شود.

آزمایشات ژنتیکی انواع مختلفی دارند که انجام آنها روی نمونه مایع آمنیون و یا پرزهای جنینی امکان پذیر است.

از جمله متداول‌ترین آزمایشاتی که روی نمونه‌های جنینی انجام می‌گیرد بررسی اختلالات کروموزومی و یا کاریوتیپ مایع آمنیون است.



آزمایش کاریوتیپ روی نمونه‌های جنینی

آزمایش کاریوتیپ روی نمونه‌های جنینی می‌تواند بسیاری از اختلالات کروموزومی عددی و یا ساختاری را که در حد تفکیک با میکروسکوپ نوری هستند را شناسایی کند.

برای انجام آزمایش کاریوتیپ روی نمونه‌های جنینی ابتدا نمونه‌گیری از مایع آمنیون انجام گیرد. سپس سلول‌های جنینی موجود در این مایع در محیطی سرشار از مواد غذایی و ویتامین های لازم و در حضور مواد تحریک کننده رشد سلولی تکثیر می‌شوند. رشد این سلول‌ها در مرحله ی متافاز چرخه سلولی که در آن کروموزوم‌ها قابل تشخیص باشند متوقف ‌شده و در مرحله بعدی کروموزوم‌ها رنگ آمیزی و به دقت زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار می‌گیرند. در بررسی کروموزومی از نرم‌افزار کاریوتیپ هوشمند استفاده می‌شود.


چه کسانی باید آزمایش کاریوتیپ روی نمونه‌های جنینی را انجام دهند

این آزمایش به ویژه در زنانی که هنگام بارداری بالای 35 سال سن دارند انجام می‌گیرد. این افراد با احتمال بیشتری ممکن است صاحب فرزندانی با اختلالات کروموزومی باشند بنابراین لازم است وضعیت کروموزمی جنین با آزمایش کاریوتیپ روی نمونه‌های جنینی مشخص شود. همچنین این آزمایش برای خانواده‌هایی که صاحب فرزندی مبتلا به یک ناهنجاری کروموزمی از جمله جابه‌جایی‌ها، اضافه‌شدگی‌ها و یا حذف شدگی‌های کروموزمی هستند توصیه می‌شود. از جمله شایع‌ترین این ناهنجاری‌ها وجود یک کروموزم اضافه در سلول‌ها است که باعث بروز سندرم داون (منگولیسم) می‌شود.

کسانی که فرزند یا فردی از اعضای خانواده آنها نیز نارسایی لوله عصبی داشته است نیز کاندید انجام این آزمایش هستند.

زنان بارداری که بر اساس نتایج آزمایشات غربالگری احتمال بیشتری برای داشتن فرزند ناهنجار دارند و نیز زنان بارداری که نتایج سونوگرافی جنین آنها غیر طبیعی است نیز برای انجام این آزمایش معرفی می‌شوند. در کنار بررسی کروموزومی سطح پروتئین آلفا فیتوپروتئین (AF-AFP) مایع آمنیون نیز اندازه گیری می‌شود.



تشخیص پیش از تولد برای سایر بیماری‌های ژنتیکی

به غیر از آزمایش کاریوتیپ امکان بررسی مولکولی سایر بیماری‌های ژنتیکی روی نمونه‌های جنینی وجود دارد. این آزمایش در بیشتر موارد روی پرزهای جنینی انجام می‌شود. از جمله این بیماری‌ها تالاسمی، دیستروفی عضلانی دوشن، هموفیلی و غیره است.

در این موارد سابقه بروز بیماری در این خانواده‌ها وجود دارد و آزمایشات ژنتیکی نوع تغییر ژنی که باعث بروز بیماری می‌شود را مشخص کرده است، همچنین با توجه به نحوه توارث و شجره‌نامه خانوادگی احتمال ابتلا فرزندان خانواده به بیماری مورد نظر مشخص است. به عنوان مثال زمانی که دو زوج مبتلا به تالاسمی مینور آزمایش مرحله اول تالاسمی را انجام می‌دهند نوع تغییر ژن در آنها مشخص می شود. سپس با توجه به نتیجه این آزمایش، آزمایش مرحله دوم و بررسی جنین در صورت لزوم انجام می‌گیرد.

برای کسب اطلاعات در مورد هر کدام از این بیماری‌ها به صفحه مربوط به آنها در دانشنامه ژنتیک مراجعه کنید.



نمونه گیری از جنین

برای انجام آزمایش تشخیص پیش از تولد نمونه گیری از جنین انجام می‌شود. بر خلاف تصور نمونه برداری از سطح پوست یا عضوی از جنین انجام نمی‌شود. این نمونه می‌تواند مقداری از مایع آمنیون اطراف جنین و یا جفت باشد. جنین انسان در رحم مادر درون یک کیسه آب (کیسه آمنیون) شناور است. وجود این آب به جنین امکان حرکت در رحم مادر را می‌دهد. در خلال رشد جنین، سلول‌هایی از آن جدا شده و به درون مایع آمنیون وارد می‌شوند. جفت نیز یک بافت جدا از جنین است که به وسیله بند ناف به جنین متصل است. وظیفه جفت تغذیه جنین از طریق ارتباط با بند ناف است.

با بررسی سلولهای جنینی موجود در مایع آمنیونی اطراف جنین و یا پرزهای سطح بیرونی جفت امکان تشخیص اختلالات ژنتیکی میسر می‌گردد. این سلول‌ها از همان ترکیب ژنتیکی جنین برخوردارند.

نمونه گیری با توجه به نوع آزمایش ژنتیکی و سن جنین انجام می شود. برای بررسی آزمایشات مولکولی نمونه برداری از پرزهای جفتی (CVS) در هفته 10 تا 12 بارداری و برای بررسی آزمایشات کاریوتیپ نمونه برداری از مایع آمنیوتیک (آمنیوسنتز) در هفته 14 بارداری توصیه می‌شود. ضمناً بهتر است در زمان نمونه برداری یک نفر بیمار را همراهی کند.

در طول مراحل نمونه‌گیری با استفاده از سونوگرافی میزان مایع آمینون و یا موقعیت و ضخامت جفت بررسی می‌شود و تحت کنترل و دید مستقیم، سوزن به طور معمول از سطح شکم وارد شده و نمونه گیری انجام می‌شود و بنابراین هیچ آسیب مستقیمی به جنین وارد نمی‌شود. این کار بدون نیاز به بیهوشی و با بی‌حسی موضعی انجام می‌گیرد و دردی مشابه تزریق آمپول در عضله دارد که به راحتی قابل تحمل است. برای نمونه گیری نیاز به ناشنا بودن نیست. ممکن است در بعضی افراد لکه بینی و یا خونریزی مشاهده شود. حداقل 24 ساعت استراحت در منزل بعد از نمونه گیری توصیه می‌شود. نمونه گیری از جنین تا 1 تا 5/0 درصد با احتمال سقط جنین همراه است.