CBC

آزمایش CBC

 

  

آزمایش CBC


آزمایش شمارش سلول‌های خون یا همان CBC چیست؟
در این آزمایش انواع سلول‌های خون و تعداد آنها بررسی می‌شود. CBC می‌تواند برای کمک به تشخیص بیماری به کار رود یا به عنوان یک آزمایش غربالگری از جانب پزشک درخواست شود.

چند نوع سلول در خون داریم؟
سلول‌های قرمز خون (RBC): غذا و اکسیژن را در سراسر بدن حمل کرده و به بافت‌ها می‌رسانند و مواد زاید را از بافت‌ها می گیرد. سلول‌های قرمز خون حاوی هموگلوبولین (HBG) هستند.

سلول‌های سفید خون (WBC): در برابر میکروب‌ها و عوامل بیماری‌زا از بدن دفاع می‌کنند. در پیشگیری و درمان بیماری‌ها نقش دارند. خود سلول‌های سفید خون، چندین نوع مختلف دارند.

انواع سلول‌های سفید خون:
- نوتروفیل: بیشترین تعدا سلول‌های سفید را تشکیل می‌دهند (56٪). سربازانی هستند که با عفونت‌ها می‌جنگند. آنها میکروب‌ها را می‌بلعند. در برگه‌ی آزمایش خود مقابل نام Neutrophils ممکن است عبارت‌های «Poly» و « bands» را ببینید. Poly یعنی نوتروفیل‌های بالغ و bands یعنی نوتروفیل‌های جوان. کاهش نوتروفیل‌ها به معنای تضعیف سیستم ایمنی است.
- بازوفیل
- ائوزینوفیل: در بیماری‌های حساسیتی (آلرژیک) و انگلی تعداد این سلول‌ها افزایش می‌یابد.
- لنفوسیت: تعداد لنفوسیت‌ها می‌تواند در برخی عفونت‌های ویروسی و باکتریایی و برخی سرطان‌های خون افزایش یابد. کاهش تعداد لنفوسیت‌ها در تضعیف سیستم ایمنی به دلایل مختلف مانند شیمی‌درمانی، ایدز و مصرف‌داروهای سرکوبگر ایمنی و ...، تغذیه‌ی نامناسب، آسیب‌ها و جراحات و استرس‌ها و ... دیده می‌شود.
- مونوسیت: افزایش مونوسیت‌ها در عفونت‌ها و برخی بدخیمی‌ها دیده می شود.

پلاکت‌ها (Platelets): در انعقاد و لخته شدن خون نقش دارند. کاهش تعدا پلاکت‌ها (ترومبوسیتوپنی) می‌تواند علل مختلفی داشته باشد. از علل ترومبوسیتوپنی می‌توان به موار زیر اشاره نمود:
کاهش تولید پلاکت در برخی بیماری‌ها و بدخیمی‌ها (معمولاً در این موارد تعداد RBC و WBC نیز غیرطبیعی است)، عفونت‌های ویروسی مانند اوریون، سرخک، آبله‌مرغان،‌هپاتیت C، ایدز و ...، آنمی آپلاستیک، شیمی‌درمانی، مصرف برخی داروها، سرطان مغز استخوان مانند لوکمی یا لنفوما،‌ مصرف زیاد و طولانی‌مدت الکل، کمبود ویتامین B12 و اسیدفولیک، افزایش تخریب پلاکت‌ها مثلاً در بیماری ITP و TTP ، ...

به جز تعداد سلول‌ها دیگر چه مواردی در آزمایش CBC مورد بررسی قرار می‌گیرند؟
هموگلوبولین (HBG): هموگلوبولین همان ماده‌‌ای است که به گلبول‌های قرمز رنگ می‌دهد. هموگلوبولین اکسیژن را از ریه‌ها به بافت‌های بدن حمل می‌کند و دی‌اکسیدکربن را از بافت‌های بدن می گیرد و به ریه‌ها می‌آورد.

هماتوکریت (HCT): هماتوکریت بیان کننده‌ی درصد سلول‌های قرمز خون نسبت به کل حجم خون است.

MCV: بیان کننده‌ی اندازه‌ی متوسط (میانگین) سلول‌های قرمز است. وقتی MCVبیش از حد طبیعی باشد، یعنی سلول‌های قرمز خون از حدطبیعی بزرگتر هستند (مثلاً در کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 یا اسیدفولیک) و وقتی MCV کمتر از حد طبیعی است یعنی به سلول‌های قرمز خون کوچک‌تر از حد طبیعی هستند (مثلاً در کم‌خونی ناشی از فقر آهن). در تالاسمی نیز MCV کاهش می‌یابد.

MCH: نشان‌دهنده‌ی میزان هموگلوبین‌های حمل کننده‌ی اکسیژن در خون است.

MCHC: نشان‌دهنده‌ی غلظت هموگلوبولین در درون سلول‌های قرمز خون است. وقتی میزان MCHC پایین است،‌ یعنی غلظت هموگلوبولین در گلبوبول قرمز کاهش یافته است، برای مثال این مورد در کم خونی فقر آهن دیده می‌شود.   

بیماری‌ها چه اثراتی بر آزمایش خون دارند؟
بیماری‌های مختلف می‌توانند بر شکل، تعداد و عملکرد سلول‌‌های خونی اثر بگذارند. در جدول‌های زیر به برخی علل این تغییرات اشاره می‌کنیم.

دلایل کاهش تعداد سلول‌های قرمز خون
- از دست دادن خون
- کم‌خونی
- خونریزی
- اختلالات مغز استخوان (برای مثال، آسیب حین پرتودرمانی، سموم، فیبروز، تومور)
- کاهش هورمون اریتروپوئیتین به علت مشکلات کلیوی
- همولیز (تخریب گلبول‌های قرمز)
- لوکمی (نوعی سرطان خون)
- مولتیپل میلوما (نوعی سرطان خون)
- بالا بودن میزان آب بدن

دلایل افزایش سلول‌های قرمز خون
- کاهش فشار اکسیژن در خون
- بیماری‌های مادرزادی قلب
- فیبروز ریوی
- پلی‌سیتمیِ وِرا
- کاهش آب بدن
- بیماری‌های کلیوی همراه با افزایش هورمون اریتروپوئیتین
- کورپولمونل (بیماری‌های قلبی ـ ریوی)

دلایل کاهش تعداد سلول‌های سفید خون
- اختلالات مغز استخوان (مثلاً بر اثر وجود تومور و بدخیمی یا فیبروز)
- وجود موادی که اثر سمی بر سلول‌ها دارند (سایتو‌توکسیک‌ها)
- بیماری‌های کلاژن ـ عروقی (مانند لوپوس)
- بیماری‌های کبد یا طحال
- قرار گرفتن در معرض پرتوها

دلایل افزایش سلول‌های سفید خون
- بیماری‌های عفونی
- بیماری‌های التهابی
- لوکمی (نوعی سرطان خون)
- فشار‌های شدید روحی ـ روانی
- تخریب بافتی (مثلاً در سوختگی‌ها)

دلایل کاهش میزان هماتوکریت (HCT)
- انواع کم‌خونـــــی
- از دست دادن خون
- آسیب و اختلال در مغز استخوان
- لوکمی
- همولیز (تخریب سلول‌های قرمز خون)
- تغذیه‌ی نامناسب یا کمبد برخی مواد غذایی مشخص
- مولتیپل میلوما
- افزایش آب بدن
- رماتیسم مفصلی

دلایل افزایش هماتوکریت (HCT)
- کم آبی بدن
- سوختگی‌ها
- اسهال
- اکلامپسی
- پلی‌سیتمی‌ورا
- شوک


MCV : عبارت است از حجم متوسط گلبول‌های قرمز.  

میزان طبیعی MCV = fl 96-80 اســـــــــــت fl] ( femtoliter ) واحــــــد سنجش MCV بوده و معادل lit 15- 10 است .  

نحوه اندازه‌گیری MCV : دستگاههای هماتولوژی حجم تعداد زیادی از RBC ها را اندازه‌گیری کرده و میانگین آنها را محاسبه می‌‌نمایند.  

تفسیر: با استفاده از MCV می‌توانیم گلبول‌های قرمز را از نظر حجم در سه گروه Normocyte ، Microcyte و Macrocyte قرار دهیم. RBC های محـــــــــــدودة fl 96-80 = Normocyte هستند، بالای 100 ماکروسیت و زیر 80 میکروسیت هستند.  

 •  برای اینکه بتوانیم MCV را درست تفسیر کنیم باید تغییرات آن را در دوره‌های مختلف زندگی بدانیم: 

در بدو تولد MCV معادل fl 118-103 است، سپس به موازات رشد کودک MCV کاهش می‌یابد و در یک‌سالگی به کمترین حد خود می‌رسد و میزان آن به fl 8 ± 78 می‌رسد.

نکته: باید بدانیم که ایندکس های خونی در هر شخصی ثابت است و تغییراتش نباید از 1 ± تجاوز کند مثلاً اگر MCV فردی fl 85 است، با آزمایش‌های متعدد باید بین fl 86-84 باشد و اگر فرضاً میزان آن 75 شود باید همه چیز مجدداً بررسی شود، با استفاده از فـــــــــــرمول DF 1 و Mentzen index در مطب می‌توان از MCV برای تشخیص فقر آهن از تالاسمی استفاده کرد.  

*اگر DF منفی بود تالاسمی و اگر مثبت بود فقر آهن است.

DF=MCV-RBC-(5 × Hb)-3.4

اگر MI زیر عدد 13 باشد تالاسمی و اگر بالای عدد 13 باشد فقر آهن است. 

MCV معدل اندازه RBC را به ما نشان می‌دهد؛ یعنی ممکن است اگر MCV فردی مثلاً fl 80 باشد، RBC کوچک، بزرگ، یا نرمال داشته باشیم ؛حال چه فاکتوری می‌تواند به ما نشان بدهد که چه میزان RBC های کوچک یا بزرگ داریم، این فاکتور RDW نام دارد. 

 RDW در واقع دامنه پراکندگی حجم RBC ها را به ما نشان می‌دهد.   

مثال: در دو گروه درسی نمرة چهار دانشجو عبارتند از 20-20 و 0و 0و در گروه دیگر 10-10-10-10 است معدل هر دو گروه 10 است همان چیزی که MCV به ما نشان می‌دهد. اما گروه اول و دوم با هم خیلی فرق دارند ما با S.D

یا انحراف معیار می‌توانیم تفاوت این دو را کشف کنیم. در گروه دوم انحراف معیار صفر و در گروه اول انحراف معیار 10 است. بنابراین MCV معدل را به ما می‌گوید ولی RDW انحراف معیار را به ما اعلام می کند. در دستگاه‌های

اتوماتیک این انحراف معیار حجم به صورت درصدی از میانگین بیان می‌شود و همانطور که می‌دانیم بیان انحراف معیار بصورت درصدی از میانگین را Coefficient of Variation می‌گویند که عبارت است از 100 ×

CV= RDW= SD/MCV لذا RDW که دستگاه آنرا بصورت CV محاسبه می‌کند، نشان می‌‌دهد که چقدر پراکندگی از نظر حجم RBC ها وجود دارد. به عبارت دیگر RDW معیاری است برای Anisocytosis  

تفسیر RDW  

RDW بطور نرمال زیر 15% است، هرگاه میزان آن بالا رود نشان دهنده آنیزوسیتوز 1 است. 

وقتی در جواب  بیمار ( Report sheet ) هیپوکروم میکروسیتیک آنمی وجود داشته باشد، دو تشخیص افتراقی داریم : 

 .1 •آنمی فقر آهن 

 .2 •تالاسمی مینور 

حال اگر RDW بالا باشد (بیشتر از 15%)، به نفع فقر آهن و اگر پایین باشد به نفع تالاسمی مینور است. 

در برخی مقالات RDW بالا بعنوان یک اخطار اولیه است برای شروع یک آنمی فقر آهن. 

اگر RDW بین 18-15% باشد، آنیزوسیتوز 1 + است. 

اگر RDW بین 22-18% باشد، آنیزوسیتوز 2 + است. 

اگر RDW بیش از 22% باشد، آنیزوسیتوز 3 + است.

•  حال اگر MCV بالا باشد و RDW هم بالا باشد یعنی اینکه : 1 RBC (ها ماکروسیتیک هستند 2) اختلاف در اندازه‌ها هست. چه تشخیص افتراقی مطرح می‌شود؟ جواب: آنمی مگالوبلاستیک.  

•  حال اگر MCV بالا ولی RDW طبیعی بود، یعنی اینکه:

 RBC  (1ها ماکروسیتیک هستند

  (2 اختلاف در اندازه ندارند. چه تشخیص‌های افتراقی مطرح می‌شود؟
1.
Aplastic anemia

2.
Anemia of liver dix


Mean Cell Hemoglobin : MCH  میانگین میزان RBC Hb ها را نشان می‌دهد.میزان نرمال: 27-31 pg (Pico gram=10 -12 gr)  

  MCHC :  یعنی میزان هموگلوبین در حجم مشخصی از RBC ها  میزان نرمال 33-37% gr  .

•  یکی از شاخص‌های کمبود آهن کاهش MCHC است و ما در هر بیماری که MCHC را پایین دیدیم، باید به فکر آنمی فقر آهن بیافتیم و هر گاه MCHC بالا بود، باید به فکر spherocytosis باشیم. 

MPV :2 حجم متوسط پلاکتی میزان نرمال: 7.2-11.1 fl 

برای تفسیر MPV باید همیشه شمارش پلاکتی را در نظر بگیریم.  

میزان نرمال شمارش پلاکت: mm 3 / 10 3 ×400- 150× 100 

 تفسیر MPV 

الف) حالت اول: PLT بالا، MPV پایین: در برخی بیماری‌ها مثل بیماری‌های کلاژن واسکولار و برخی نئوپلاسم‌ها مثل کانسر Breast ، بیماری هاچکین 2 و برونکوژنیک کارسینوما 3 و برخی نئوپلاسم‌های مخفی این حالت دیده می‌شود. 

ب) حالت دوم:  PLT بالا، MPV بالا: این حالت معیاری برای بیماری‌های میلوپرلیفراتیو مثل CML ، میلوفیبروز، PVC ، Essential thrombocytemia می‌تواند باشد. 

در این بیماری‌ها پلاکت‌ها به علت نقص در stem cell بزرگ، غول‌آسا و دارای کمبود گرانول ( Hypogranular)  می‌شوند و در لام بصورت توده‌های بزرگ همراه با پاهای کاذب دیده می‌شوند. 

حالت سوم: PLT پایین، MPV بالا: (یعنی thrombocytopenia ) مثــــــــلاُ PLT= 70/000 و MPV= 16 fl 

مثال شایع این حالت: 

از بین رفتن پلاکت‌ها در خون محیطی مثل ITP 4 که مگاکاریوسیت‌ها پلاکت‌های جوان را که size بزرگتری دارند، به خون محیطی می‌‌فرستند.

بیماری برنارد سولوئر 5 (دارای خونریزی و ترومبوسیتوپنی ارثی). 

• 1. Gray Plateler syn

may hygglin dix  

حالت چهارم: PLT پایین، MPV پایین یا نرمال: که در این حالت مغز استخوان تنبل است و نمی‌تواند پلاکت کافی بسازد مثل آنمی آپلاستیک. کلاً در بیماری که ترومبوسیتوپنی دارد، دو بیماری در تشخیص افتراقی بیشتر مطرح است و MPV به مادر تشخیص کمک می‌کند: 

الف) ITP

ب) آنمی آپلاستیک 

یعنی اگر MPV بالا بود، به نفع ITP و اگر MPV نرمال یا پایین بود، به نفع آپلاستیک آنمی است. 



PDW : Platelet Distribiution Width : (دامنه پراکندگی حجم پلاکت) 

PDW : معیاری است که کوچک یا بزرگ بودن پلاکت‌ها را به ما نشان می‌دهد.