اهدای خون خودی یا اهدای خون اتولوگ

1392/05/03

خون اتولوگ

 

آزمایشگاه,علوم آزمایشگاهی,پاتولوژی,بانک خون,هموویژلانس,انتقال خون,کیسه خون,کرایوپرسیپیتیت,پلاسمافرز




افزايش رو به رشد جمعيت و پيشرفت علم پزشكي ، گسترش مراكز بيمارستاني در كنار افزايش حوادث به دنبال صنعتي شدن جوامع و بالا رفتن طول عمر بشر و شيوع بدخيمي ها در سنين 50 به بالا، مصرف خون را به شدت افزايش داده است.

همراه با افزايش مصرف خون و فرآورده هاي خوني ، مشكلات مرتبط با ويروس هپاتيت بي در دهه 1960 ، شيوع ويروس عامل بيماري ايدز در دهه 1980 و ويروس هپاتيت سي در دهه 1990 و فهرستي از ويروس هاي مختلف و عوامل بيماريزا كه امكان انتقال آن ها به دنبال مصرف خون و فرآورده هاي خوني وجود دارد ، امنيت و تامين خون سالم به عنوان يكي از بزرگترين چالش هاي نظام هاي بهداشتي مطرح نموده است .

امروزه تامين خون كافي و سالم ، يكي از بزرگترين دغدغه هاي جوامع انساني مي باشد. به همين خاطر انتخاب دهنده مناسب ، كنترل و تضمين كيفيت و انجام آزمايش هاي لازم و كاربرد صحيح و منطقي خون و فرآورده هاي خوني بايد در راس برنامه هاي كشوري به منظور تامين خون كافي و سالم قرار گيرد.

از جمله روش هايي كه مي تواند به تامين خون سالم و كاهش نياز به مصرف خون در كشورهاي مختلف كمك نمايد، ترويج و گسترش روش انتقال خون خودي ( يا اهدا خون اتولوگ ) است كه ضمن دسترسي بيمار به سالم ترين خون ممكن، باعث افزايش ذخيره خوني جامعه مي گردد. در دو دهه اخير، با توجه به سالم بودن خون خودي تلاش هاي عمده مراكز انتقال خون دنيا براي تهيه خون خودي متمركز شده است، بطوريكه در كشورهاي پيشرفته هر سال آمار مصرف خو ن خودي افزايش و آمار خون غير خودي رو به كاهش است.

تعريف اهداي خون خودي

اهداي خون خودي عبارت از روشي است كه در آن فرد براي خودش خون اهدا مي نمايد. اين خون در شرايط استاندارد نگهداري مي شود تا در صورت نياز، در ضمن عمل جراحي يا خاتمه عمل به وي تزريق گردد. اين روند باعث مي شود كه او به خون ديگران نياز نداشته باشد.

انتقال خون خودي سالم ترين و بي خطر ترين نوع انتقال خون است زيرا فاقد آنتي ژن هاي خارجي و عوامل ايجاد كننده بيماري هاي عفوني است. كليه بيماران كه تحت عمل جراحي غير اورژانس و انتخابي قرار مي گيرند و براي آن ها تزريق خون پيش بيني شده است، بايستي به عنوان كانديداي اهدا خون قبل ا ز جراحي در نظر گرفته شوند كه اين امر به عنوان بخشي از تلاش همگاني در جهت كمك به امر انتقال خون سالم و مطمئن مي باشد.

در ابتدا انتقال خون خودي محدود به افراد داراي گروه هاي خوني نادر و كساني كه خون غير خودي سازگار براي آن ها پيدا نمي شد ، بود. بنا بر اين تا اوايل سال 1980 تزريق خون خودي چندان شايع نبود. تمايل به استفاده از خون خودي زماني آغاز شد كه انتقال ويروس ايدز از راه انتقال خون شناخته شد و فشار افكار عمومي در مقابله با سرايت ايدز، كمك بزرگي به استفاده از اين روش گرديد. يك گروه مطالعاتي افزايش هشت برابري جمع آوري خون هاي خودي را در فاصله 1983 تا 1988 گزارش نمود. امروزه متجاوز از 4 درصد خون هاي تزريق شده در اروپا و 5 درصد در آمريكا از نوع خون خودي است.

خون خودي در موارد مختلف پزشكي و بطور عمده جراحي هاي ارتوپدي، ارولوژي، قلب و عروق ، ترميمي ،پلاستيك و زنان كاربرد فراوان دارد. اعمال جراحي ارتوپدي ، علت اكثر موارد اهدا خون خودي محسوب مي شود. خون اهدا شده در اهدا خون خودي فقط براي همان شخص اهدا كننده مصرف مي شود و اگر در حين عمل جراحي نيازي به آن خون پيش نيامد، آن خون معدوم مي گردد ، زيرا بطور معمول براي خون هاي خودي تست هاي عفوني انجام نمي شود.

محاسن اهدا خون خودي

1- هميشه سازگاري كامل خون بين دهنده و گيرنده خون برقرار است (زيرا هر دو نفر يكي هستند).

2- پيشگيري از انتقال بيماري هاي قابل سرايت از راه خون.

3- جلوگيري از ايجاد واكنش هاي آلرژيك و ازدياد حساسيت و نيز توليد آنتي بادي بر عليه اجزا خون ديگران (گلبول هاي قرمز، گلبول هاي سفيد، پلاكت ها و پروتئين پلاسما ).

4- پيشگيري از ايجاد ايمني به غير در گيرنده خون.

5- پيشگيري از عوارض انتقال خون در كساني كه آنتي بادي بر عليه خون افراد ديگر در خونشان وجود دارد.

6- قابل مصرف بودن خون در پيروان دين هايي كه تزريق خون غير خودي در بين آنها حرام است.

7- ذخيره سازي خون از گروه هاي خوني نادر و كمياب.

8- پيشگيري از واكنش پيوند عليه ميزبان.

9- افزايش تعداد داوطلبان سازمان هاي انتقال خون از طريق آگاهي دادن بيماران و كاهش فشار براي سازمان هاي انتقال خون جهت تامين خون كافي.

10- تحريك خون سازي در بدن بيمار، به علت خون گيري هاي مكرر قبل از عمل جراحي.

تهيه خون خودي

تهيه خون خودي به روش هاي مختلف صورت مي گيرد.يكي از اين روش ها، اهدا خون خودي قبل از عمل جراحي انتخابي و غير اورژانس است. در حال حاضر خون را به صورت مايع ، حداقل 35 روز در دماي 1 تا 6 درجه سانتي گراد بالاي صفر ( دماي يخچال ) نگه داري مي كنند. بنا بر اين حداكثر 35 روز مانده به عمل جراحي برنامه اهدا خون خودي را مي توان تدارك ديد. در اين روش چند هفته مانده به عمل جراحي به فواصل 72 ساعت الي يك هفته خون گيري به عمل آمده و در نتيجه تا 72 ساعت قبل از عمل جراحي ، حداكثر 4 تا 5 واحد خون ( 2 تا 5 /2 ليتر ) مي توان تهيه نمود. اگر به نگهداري خون بيشتر از زمان متعارف ( 35 روز ) نياز باشد ، واحد هاي خون اخذ شده را منجمد مي كنند. البته انجماد خون هزينه اهدا خون را افزايش مي دهد.

ميزان واحد هاي خون مورد نياز در هنگام عمل را پزشك بيمار، تعيين مي كند. هر بيماري كه درخواست اهدا خون خودي مي كند بايد به دقت توسط پزشك خود و پزشك مسئول بانك خون مورد معاينه قرار گيرد و تمام شرايط حاكم بر اهدا خون در سازمان هاي انتقال خون بر روند اهدا خون خودي نيز حكم فرماست. بررسي بيمار از نظر وجود كم خوني و تعيين مقدار ذخاير آهن بدن الزامي است. اخذ خون از بيماران، هنگامي صورت مي گيرد كه هموگلوبين بيمار از 11 گرم در صد و هماتوكريت از 33 درصد بالاتر باشد. بيماراني كه به دليل وضعيت باليني ممكن است، طي روند اهدا خون خودي دچار مشكل شوند بهتر است براي اطمينان بيشتر به جاي خون گيري در مركز انتقال خون، خون گيري در بيمارستان انجام گيرد. در بيمارستان به دليل دسترسي به وسايل اتاق عمل و كاركنان مجرب امكان رسيدگي به واكنش هاي شديد، ميسر است.

عدم ناشتا بودن قبل از اخذ خون و مصرف مايعات فراوان قبل و بعد از خون دادن بسيار مفيد است، اما بهتر است از نوشيدن چاي يا قهوه حداقل چند ساعت قبل و بعد از خون گيري پرهيز نمود. همچنين در روز خون دادن بايد از پرداختن به ورزش هاي سنگين يا انجام كارهاي مخاطره آميز ( مانند شغل هاي سخت ) خودداري كرد. برخي از بيماران ممكن است پس از اهدا خون دچار سردرد مختصر يا سوزش در محل خون گيري شوند.

در اهدا خون خودي يك ماه قبل از شروع يا با شروع خون گيري ، روزانه سه وعده آهن خوراكي ( 325 ميلي گرم سولفات فرو يا گلوكونات فرو ) تجويز مي شود و تا چند ماه ادامه پيدا مي كند تا از بروز كم خوني احتمالي جلوگيري گردد و بازسازي گلبول هاي قرمز تسريع شود.

در انگلستان مجوز مصرف اريتروپوئيتين انساني نوتركيب با هدف افزايش ميزان خون خودي كه مي توان قبل از عمل آن را جمع آوري نمود صادر شده است. البته تجويز اريتروپوئيتين همراه با آهن خوراكي جبراني، شانس موفقيت را بيشتر مي سازد.

لازم به ذكر است كه در بيماران كم خون بايد قبل از اهدا خون خودي علت كم خوني توسط پزشك بررسي گردد ، زيرا پس از اهدا خون و دريافت مكمل هاي آهن ، علت ايجادي كم خوني مخفي مانده و درمان نمي شود.

برخي مسائل مربوط به اهدا خون خودي در مورد فرد اهدا كننده بايد از قبل مورد بررسي قرار گيرند. از جمله اين ها ايجاد كم خوني متعاقب خون گيري، كاهش حجم خون، افزايش هزينه فرآورده هاي خون خودي در مقايسه با فرآورده هاي خون غير خودي و امكان اشتباه اداري در روند كاري مي باشند. مديريت دقيق بيمار توسط كادر پزشكي ، غربالگري كامل هنگام دريافت خون، روش كار استاندارد، دقت در امر برچسب زدن كيسه هاي خون و تزريق مجدد فرآورده ها ، برنامه ريزي دقيق و هماهنگي كامل اين خطرات را به حداقل مي رساند.

بطور كلي در مقايسه با گذشته، اكنون تزريق خون به صورت كاملا محافظه كارانه صورت مي گيرد و نسبت با ساليان قبل تزريق خون و فرآورده هاي خوني در غلظت هاي پائين تري از هموگلوبين و پلاكت انجام مي شود. همچنين مصرف بهينه و منطقي خون يكي از راه كارهاي اساسي در جهت كاهش عوارض انتقال خون است. انتقال خون خودي يكي از روش هاي اصولي مي باشد كه ضمن كاهش عوارض انتقال خون، با گسترش و ترويج اين روش، مي توان به ذخيره خوني مراكز انتقال خون كمك نمود. امروزه توصيه مي شود كه همه بيماراني كه از نظر پزشكي قادر به تحمل اهداي خون مي باشند و احتمال داده مي شود كه براي عمل جراحي خود نياز به خون پيدا مي كنند، بايد اقدام به اهدا خون خودي كنند.

 

 

   منبع خبر: سازمان انتقال خون

ارسال نظر

نام (اختیاری) :
*
ایمیل(اجباری):
نظر شما:
کد بالا :

نظرات کاربران